Chữ 'Tri' trong gia đình nhà nho Vũ Khiêu

24/2/2015 10:16

Vị giáo sư danh tiếng, luôn dạy các thế hệ con cháu của mình cách sống lấy chữ “tri” làm trọng.

Giáo sư Vũ Khiêu coi đó là lẽ sống của bậc chính nhân quân tử giữa đời, là mạch nguồn để neo giữ linh hồn dân tộc.

Lấy chữ “Tri” làm trọng

Giáo sư, Anh hùng Lao động Vũ Khiêu là một học giả nghiên cứu về văn hóa Việt Nam, Viện trưởng đầu tiên của Viện Xã hội học Việt Nam, nguyên Phó Giám đốc Thông tấn xã Việt Nam, một nhà văn hóa lớn của đất nước.

Theo giáo sư Vũ Khiêu, đạt được những thành quả ấy ngoài sự nỗ lực của chính bản thân ông còn xuất phát từ truyền thống hiếu học của gia đình.

Sinh năm 1916, trong một gia đình có truyền thống nho giáo tại làng học nổi tiếng – làng Hành Thiện (xã Xuân Hồng, huyện Xuân Trường, tỉnh Nam Định), ngay từ nhỏ GS Vũ Khiêu đã học thuộc lòng “tứ thư”, “ngũ kinh” từ người ông nội có tư tưởng kháng Pháp đã từ quan về làng mở trường dạy học.

Giáo sư Vũ Khiêu kể: “Cụ ông tôi quê gốc ở xã Hành Thiện (huyện Xuân Trường, tỉnh Nam Định), còn cụ bà quê ở xã Trực Ninh (cùng huyện). Cụ bà xuất thân trong một gia đình Nho học. Thân sinh của cụ bà từng đỗ tú tài nên dù là phận nữ, cụ bà vẫn được cha dạy học chữ.

Đến khi về bên này làm dâu, cụ bà đã khuyến khích mọi người trong gia đình theo con đường học vấn. Cụ sinh được 4 người con (2 trai, 2 gái). Hai người con trai được cụ rèn giũa đều đỗ đạt thành tài. Đến khi 2 cô con gái đi lấy chồng, cụ cũng yêu cầu các con rể phải dùi mài kinh sử và đều đỗ cử nhân cả. Thế nên ngày ấy người ta mới gọi gia đình tôi là tứ tử đăng khoa”.

Đặc biệt, vị giáo sư cho biết thêm, ở làng ông, người giàu chưa chắc đã được trọng bằng người có chữ: “Ở làng tôi, giàu có chưa chắc đã được trọng vọng bằng có chữ. Thậm chí, trọc phú còn dễ bị coi thường. Những gia đình khá giả có con gái ngoan cũng thường tìm gả cho các hàn sĩ, tiền ít nhưng chữ nhiều.

Các cô gái đẹp cũng hay yêu những nhà nho, không phải chỉ vì hy vọng rồi chồng mình sẽ đỗ đạt, hiển danh. Thi đậu hay trượt thì là do may rủi, nhưng những người có học thường sống “nhân tình thế thái hơn”.

Câu ca dao này có thể dễ bị xuyên tạc theo hướng không hay lắm, nhưng quả thực người xưa từng nói:

Một đêm quân tử nằm kề,
Còn hơn thằng ngốc vỗ về trăm năm.


Người quân tử ở đây là người có học! Tất nhiên, nhà nho ngày xưa cũng gần với lao động chân tay lắm, nhiều nhà nho cũng cày ruộng cuốc vườn như ai, nhưng dù làm gì thì nhà nho vẫn được người đời trọng vọng vì họ tin rằng, đã là nhà nho thì có đạo làng nho, biết cách ăn ở đối xử đối với bố mẹ, vợ con, họ mạc, xóm giềng, đồng bào tốt.”

Có lẽ, vì người có chữ được trọng vọng đến như vậy, nên trong gia đình mình, Giáo sư Vũ Khiêu luôn lấy chữ “Tri” để răn dạy con cháu. Thậm chí, trong nhà ông treo trang trọng một chữ “Tri”, ở dưới đề câu nói của Khổng Tử:

Sinh nhi Tri, học nhi Tri, khốn nhi Tri (con người sinh ra là để có tri thức, học hành là vì cần có tri thức, rồi khốn khổ cũng là vì thiếu tri thức).

GS Vũ Khiêu cho biết, ông treo chữ Tri trong nhà với tâm nguyện chấp nhận mọi khó khăn để vươn lên cùng với tri thức. Chữ “Tri” vừa là để răn mình, vừa là để dạy cháu con.

Theo giáo sư, trong cách giáo dục ngày xưa, học chữ không chỉ đơn thuần là thu nhận kiến thức mà còn là học cách làm người đàng hoàng. Người có chữ phải là những người có đạo đức: “Các pho sách Tứ thư, Ngũ kinh... đều dạy người ta cách sống hợp với tư tưởng Khổng, Mạnh. Đó cũng là những pho đạo đức học.”

Giáo sư Vũ Khiêu chia sẻ về truyền thống hiếu học của gia đình
Giáo sư Vũ Khiêu hạnh phúc bên con cháu
Mẹ dạy làm người - Cha dạy cái chữ

Thuở thiếu thời, Giáo sư Vũ Khiêu cũng như bao người khác, từng là một đứa trẻ nghịch ngợm nhưng nhờ có sự kèm cặp của cha mẹ mà cuộc đời ông đã đi theo một hướng khác. Giáo sư tâm sự: “Khi còn nhỏ tôi cũng mải chơi lắm, không chuyên tâm vào chuyện học hành nên kết quả lúc nào cũng đứng thấp nhất lớp, khiến cho cha mẹ phiền lòng”.

Với ánh mắt tự hào về bề dày truyền thống gia đình, giáo sư cho hay: “Trong khi cha tôi dạy chữ, thì mẹ lại là người dạy tôi cách sống. Ngay từ nhỏ, tôi đã được bà uốn nắn từ cách ăn mặc, nói năng, đi đứng cho đến cách ứng xử với những thành viên khác trong gia đình.

Từng câu mà tôi nói ra nếu không đúng đều được mẹ nhắc nhở. Khi nói chuyện, lời nói phải rõ ràng, từ tốn, không nói to hay gắt gỏng. Khi chào hỏi người lớn thì hai tay phải chắp như thế nào, những việc như thế mẹ đều chỉ dạy cho tôi rất cặn kẽ…”

“Rồi khi nhà có khách đến thì phải như thế nào, nếu lúc đó tôi đang ở trần thì phải mặc áo vào ngay để giữ phép lịch sự. Trong khi ngồi ăn cơm, nếu khách chưa đứng dậy thì mình cũng không được phép đứng lên trước.

Trong bữa cơm, cha mẹ tôi cũng luôn lưu ý con cái phải biết “ăn trông nồi, ngồi trông hướng”. Đó là những lễ giáo rất quan trọng và phải hình thành thói quen từ nhỏ. Mẹ tôi là người rất nghiêm khắc và tôi hiểu bà làm như vậy cũng vì muốn con cái sống tốt hơn”, Giáo sư chia sẻ.

Nhắc nhở con cháu sống phải có nề nếp

GS Vũ Khiêu có 4 người con, mỗi người đều để lại dấu ấn ở những lĩnh vực khác nhau. Con gái cả của ông là Đặng Thị Quỳnh Khanh, một cử nhân ngành sử học. Người con trai thứ hai Đặng Vũ Cảnh Khanh là giáo sư, tiến sĩ ngành xã hội học. Người con thứ ba của GS Vũ Khiêu là Đặng Vũ Hạ, một kỹ sư vô tuyến điện. Và người con thứ tư Đặng Vũ Hoa Thạch là họa sĩ.

Trong 4 người con của GS Vũ Khiêu, nổi tiếng nhất là GS.TS Đặng Cảnh Khanh và vợ là GS.TS Lê Thị Quý. GS Đặng Vũ Cảnh Khanh (SN 1947) nguyên là Viện trưởng Viện Nghiên cứu thanh niên và hiện là Viện trưởng Viện Nghiên cứu truyền thống và phát triển.

GS.TS Lê Thị Quý - con dâu GS Vũ Khiêu - là nhà nghiên cứu đầu ngành về giới và gia đình, nổi tiếng với những cuốn sách bình đẳng giới, phong trào nữ quyền, rất được nể trọng. Dù đã về hưu nhưng GS.TS Lê Thị Quý vẫn lao động không ngừng nghỉ, bà là Viện trưởng Viện Nghiên cứu giới và phát triển, tham gia nhóm chuyên gia tư vấn về các vấn đề giới và gia đình cho Quốc hội…

Nói về sự thành đạt của các con, Giáo sư Vũ Khiêu chia sẻ: “Với các con, vợ chồng tôi cũng áp dụng đúng cách được học từ các cụ thân sinh trước kia. Tôi chủ yếu dạy chúng về nguyên tắc và đạo lý, còn vợ tôi dạy các con về cách sống”.

“Trong gia đình, tôi vẫn luôn nhắc nhở con cháu phải sống có nề nếp. Anh chị phải nhường nhịn, làm gương để các em noi theo. Ngược lại, các em cũng phải biết yêu thương, quý mến anh chị. Những khuyết điểm mà con cái mắc phải thì bậc làm cha mẹ phải nhắc nhở, giảng giải cho các con hiểu.

Ngay cả bản thân tôi cũng thế. Khi còn nhỏ, vì hoàn cảnh gia đình khó khăn nên tôi cũng thường xuyên phải phụ giúp cha mẹ và chăm sóc các em. Đến khi cha qua đời, tôi vừa là anh lại vừa như một người cha lo lắng, dạy dỗ các em”, GS cho biết.

Mặc dù áp dụng phương pháp giáo dục nghiêm khắc, nhưng GS Vũ Khiêu lại luôn đề cao sự tự do về tư tưởng, cảm xúc, không bao giờ ép buộc con cái phải tuân theo ý mình. Tuy nhiên, ông luôn đòi hỏi các con phải tự lập, sống bằng sức lao động của bản thân.

Bên cạnh đó, ông cũng muốn các con của mình phải đoàn kết, gánh vác và chia sẻ những công việc trong gia đình. “Các con tôi đều đã trưởng thành và có công việc riêng. Mặc dù cuộc sống khá bận rộn nhưng để tạo sự gần gũi giữa các thành viên, cả gia đình lại quây quần bên nhau vào mỗi thứ 7. Đây cũng là dịp tôi ôn lại truyền thống gia đình cho con cháu nghe, để chúng biết mà noi theo”, GS chia sẻ.

Ở tuổi 99, ít ai biết GS Vũ Khiêu vẫn miệt mài viết, dịch, nghiên cứu học thuật. Con cháu của ông vẫn tiếp tục được truyền lửa bằng sự lao động và học tập nghiêm túc, lấy tri thức là lẽ sống của cha ông để hoàn thiện mình.

Tri thức là nguồn cội của văn hóa, văn hóa lại là linh hồn của dân tộc, vận hội của đất nước, vì thế được thắp lửa bằng sự lao động học tập nghiêm túc từ những truyền thống quý báu của gia đình.
Theo Gia Đình

Tin cùng chuyên mục

Họ và tên
Năm Sinh
Di động
Xóm/Đội:
Nơi ở hiện nay
Tỉnh thành:
Chức vụ
Đơn vị công tác
Đăng ký thành công

 

Các nhà tài trợ